Wijk en Psychiatrie beoogt de maatschappelijke aansluiting van de doelgroep te bevorderen, onder meer door integratie in een wijkcentrum. Dit vraagt om inzet van verschillende partijen, zowel deelnemers zelf, als professio begeleidende instellingen waarmee de cliënt contact heeft, de medewerkers van het wijkcentrum en de buurtbewoners die actief zijn in/vanuit het wijkcentrum.
Inleiding
Tot aan 2008 is in zekere mate vastgelegd wat Wijk en Psychiatrie (WEP) beoogt, hoe het initiatief tot stand kwam en wat het betekende voor deelnemers. Ondanks verschillende pogingen, is tot op heden geen samenhangend onderzoeksrapport tot stand gekomen. Hier is echter wel vraag naar, zowel vanuit SWA als vanuit de Gemeente Amersfoort. Startend in de wijk Schothorst in 2003, lijkt het initiatief in de praktijk lonend genoeg om te vertalen naar diverse andere wijken in Amersfoort (Vermeer-, Berg en Leusderkwartier, Kruiskamp en Koppel, Randenbroek en Schuilenburg) en zelfs daarbuiten is belangstelling getoond. Onlangs trad een welzijnsorganisatie in Veenendaal in de voetsporen van WEP Amersfoort.
In het kader van de Wmo-Werkplaats wordt alsnog in het najaar van 2010 gewerkt aan een beschrijving van de WEP-methodiek. Deze kan dan eveneens dienen als onderlegger voor nieuwe praktijken (o.a. Veenendaal) via de databank Effectieve Interventies van Movisie.
Vraagstelling vanuit de opdrachtgever is de beschrijving en werkzaamheid van het initiatief aantoonbaar te maken middels (praktijk)onderzoek. Dit zal van 2010-2011 worden aangegrepen in het kader van de Wmo Werkplaats Kwartiermaken, Presentie, Support (fase 1). Daarnaast volgen in 2011 onderzoeksactiviteiten naar de mate van overdraagbaarheid naar andere doelgroepen (fase 2). Deze opzet heeft betrekking op de eerste fase.
Probleemstelling
In toenemende mate vinden mensen met verschillende handicaps hun plek in ‘gewone’ gemeenschappen, zoals ook in verschillende wijken van Amersfoort. Het zelfstandig wonen van mensen die bekend zijn met een psychische of psychiatrische beperking kent echter niet altijd een vanzelfsprekend verloop . De doelgroep wordt niet altijd geaccepteerd door andere wijkbewoners en/of er de stap naar reguliere voorzieningen is te groot. Hierdoor vindt weinig onderlinge interactie plaats en verloopt het opdoen van sociale contacten soms problematisch. Vereenzaming en sociaal isolement is één van de consequenties waar deze groep mee kampt.
In Amersfoort is dit in 2004 aangegrepen om een nieuwe samenwerkingsvorm te ontwikkelen. Zo hebben zorg- en welzijnsinstellingen de handen ineengeslagen, ten behoeven van het pilotproject Wijk en Psychiatrie ontwikkeld. Doel van het project is om de vereenzaming tegen te gaan en de integratie en participatie van (ex)psychiatrische patiënten aan het maatschappelijk leven te bevorderen. De verrichte activiteiten en werkwijzen zijn echter gering vastgelegd. Het is nu tijd om de balans op te maken en te streven naar een evidence based beschrijving waar ook andere locaties profijt van kunnen hebben en op kunnen voort borduren.
Onderzoeksvraagstelling
Welke methodiek kenmerkt het praktijkproject Wijk en Psychiatrie en wat levert dit op in termen van participatie van de beoogde doelgroep?
Deelvragen
- Wat zijn belangrijke speerpunten en werkwijzen in het werk sinds de start van het projectinitiatief? (context en methodiekbeschrijving)
- Hoe waarderen de betrokken partijen -zijnde kwartiermaker, samenwerkingspartners, bezoekers - het projectinitiatief Wijk en Psychiatrie (effectieve opbrengsten)?
Type onderzoek
Het betreft hier een wetenschappelijk praktijkgericht onderzoek. Er wordt beschrijvend en verklarend gewerkt, om zicht te krijgen op de opbrengsten van Wijk en Psychiatrie. Daarnaast worden uitgangspunten van de Theory of Change methode ingezet om de praktijk te evalueren. De Theory of Change-methode is een onorthodox antwoord op klassiek evaluatieonderzoek, gebaseerd op ideeën van Carol Weiss (1972; 1995) en anderen. De kern van deze methode is dat wordt nagegaan wat de inhoudelijke veronderstellingen achter een interventie zijn én dat wordt onderzocht of deze achterliggende assumpties (of ‘veranderingstheorieën’) realistisch zijn. Het uitgangspunt is, dat iedere interventie gebaseerd is op bepaalde assumpties over wat de interventie beoogt te bewerkstelligen. Op deze wijze wordt beoogt impliciete of expliciete assumpties te inventariseren en kritisch te toetsen. Met name de participatieve aanpak, waarbij alle betrokken partijen hun eigen ideeën over het doel en de werkingskracht van interventies mogen uiten, worden meegenomen in het onderzoek.
Opzet & dataverzameling
In de komende periode vindt een basale inventarisatie van Wijk en Psychiatrie als project en als concept plaats. Hierbij staat onderstaand onderzoeksframe centraal:
- Een beschrijving van de verschillende karakteristieken van de projecten en activiteiten in de verschillende wijken (wat gebeurt er? In welke context?)
- De betekenis van deze voorzieningen (hoe werkt het en wat betekent dit voor participanten?) en effectiviteit in kwalitatieve en kwantitatieve zin.
- Wat is ervoor nodig om dit op te zetten op andere plekken en doelgroepen? Welke inzet, randvoorwaarden, competenties zijn hiertoe benodigd?
Dit alles wordt benaderd vanuit drie begrippen: kwartiermaken (A), presentie (B), empowerment (C). Hoe verhouden deze kernbegrippen zich in het concept van Wijk en Psychiatrie?
Langs verschillende ingangen wordt gezocht naar beschrijvingen en betekenis van het concept Wijk en Psychiatrie. Hiertoe zullen diverse brondocumenten die vanaf de start van het initiatief zijn opgesteld, worden geanalyseerd. Daarnaast zullen verschillende (groeps)gesprekken plaatsvinden met kwartiermakers van Wijk en Psychiatrie en deelnemers.
Samenvattend vinden in de maanden september – november 2010 de volgende onderzoeksactiviteiten plaats:
- Deelname aan diverse overleggen (netwerkoverleg, klankbordgroep, collegaoverleg)
- Interviews met projectleider en kwartiermaaksters (welzijnswerkers SWA) en informant
- Aanvullende interviews met huidige deelnemers
- Analyse van beschikbare onderzoek- en praktijkdocumenten
Data-analyse
De binnengekomen data wordt geordend en gesystematiseerd op basis van de volgende vraagstellingen en de volgende analyseniveaus zijn te onderscheiden:
- Professioneel handelen
- Ervaringen cliënt(systeem)
- Ervaringen op wijkniveau
- Organisatieniveau (samenwerking)
De data worden ondergebracht in het evidence based format van Movisie (zie bijlage). Evidence based practice' staat voor het combineren van het beste wetenschappelijke bewijs met de praktijkkennis van de professional en de ervaringen en omstandigheden van de cliënt of burger. De resultaten uit dit onderzoek worden overgedragen aan de praktijk, het onderwijs en ook aan de databank Effectieve Interventies van Movisie.
Afstemming praktijkproject Samenspel binnen de Wmo
Praktijkproject Samenspel binnen de Wmo maakt deel uit van kenniskring Samenspel in de Buurt. In dit onderzoeksproject wordt onderzocht hoe het samenspel in het kader van de Wmo door betrokken actoren binnen samenwerkingsverbanden wordt vormgegeven. Daarbij vorm Wijk en Psychiatrie één van de drie onderzoeksobjecten. Op verzoek van de opdrachtgever, is besloten dat er regelmatig afstemming plaatsvindt tussen dit praktijkproject en Samenspel binnen de Wmo, in de vorm van brongebruik, data-uitwisseling en afstemming omtrent benaderen van respondenten.
Projectleider: Simona Karbouniaris
Kenniskring Presentie, Kwartiermaken, Support